Nagroda im. J.K. Parnasa za dla zespołu prof. Andrzeja Dziembowskiego
Publikacja opisująca rolę enzymu TENT5A w działaniu szczepionek mRNA przeciwko SARS-CoV-2 otrzymała Nagrodę im. Jakuba Karola Parnasa Polskiego Towarzystwa Biochemicznego za rok 2025. To najwyższe wyróżnienie Towarzystwa, przyznawane za najlepszą polską pracę doświadczalną z zakresu biochemii i biologii molekularnej. W uzasadnieniu komisja konkursowa podkreśliła wysoką wartość naukową publikacji oraz znaczenie jej wyników dla społeczeństwa.
Zespół prof. Dziembowskiego otrzymał Nagrodę im. Parnasa drugi rok z rzędu. Rok wcześniej wyróżniono go za pracę, która ujawniła molekularne mechanizmy leżące u podstaw niepłodności. Badania nad TENT5A przyniosły zespołowi w tym roku także Nagrodę im. prof. Włodzimierza Krzyżosiaka.
Autorzy nagrodzonej publikacji
Nagrodzona praca, „Re-adenylation by TENT5A enhances efficacy of SARS-CoV-2 mRNA vaccines”, ukazała się w „Nature” w kwietniu 2025 roku. Jej pierwszym autorem jest dr Paweł S. Krawczyk, a autorami korespondencyjnymi są prof. Andrzej Dziembowski oraz dr hab. Seweryn Mroczek. Z IIMCB w badaniu uczestniczyli także: Michał Mazur, Wiktoria Orzeł, Olga Gewartowska, Sebastian Jeleń, Wiktor Antczak, Karolina Kasztelan, Aleksandra Brouze, Katarzyna Matylla-Kulińska, Natalia Gumińska, Bartosz Tarkowski, Ewelina P. Owczarek, Kamila Affek, Małgorzata Sroka i Monika Kusio-Kobiałka. Część z nich jest jednocześnie związana z Wydziałem Biologii UW.
Dlaczego mRNA działa dłużej
W nagrodzonej pracy, „Re-adenylation by TENT5A enhances efficacy of SARS-CoV-2 mRNA vaccines”, badacze opisali mechanizm, który za to odpowiada. Kluczową rolę odgrywa w nim enzym TENT5A. Wydłuża on tzw. ogon poli(A) na końcu cząsteczki mRNA. Dzięki temu mRNA jest bardziej stabilne i dłużej pozostaje aktywne, a komórka może wytworzyć więcej antygenu, czyli białka pobudzającego układ odpornościowy.
Rola makrofagów
Zespół wykazał też, że po podaniu szczepionki szczególnie ważne są makrofagi. Te komórki odpornościowe pobierają mRNA i na jego podstawie produkują antygen. Wiedza o działaniu TENT5A może pomóc w projektowaniu skuteczniejszych szczepionek i innych terapii opartych na mRNA.
Praca powstała dzięki współpracy badaczy z IIMCB, Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz firmy ExploRNA Therapeutics. To przykład badań podstawowych, które dostarczają wiedzy potrzebnej do rozwoju nowoczesnych technologii medycznych.